PRAWA  UCZNIA

 

1.Ogólne informacje o prawach człowieka: historia praw człowieka, kategorie praw człowieka.

 

Jeszcze na początku XX wieku uznawanie praw człowieka leżało w gestii poszczególnych państw. Nie istniał żaden uniwersalny i prawnie wiążący katalog praw człowieka. Dopiero II wojna światowa skłoniła zwycięzców do podjęcia próby utworzenia międzynarodowego forum rozmów, aby wspólnymi siłami sprostać wyzwaniom powojennej rzeczywistości, ale przede wszystkim aby nie dopuścić do powtórzenia błędów historii w przyszłości. Owym forum dyskusyjnym stała się Organizacja Narodów Zjednoczonych.

Na Konferencji w San Francisco, gdzie 26 czerwca 1945 roku podpisano Kartę Narodów Zjednoczonych, blisko 40 organizacji pozarządowych zaapelowało o poświęcenie większej uwagi przestrzeganiu praw człowieka.

Karta Narodów Zjednoczonych stanowi, iż ludy Narodów Zjednoczonych są zdecydowane między innymi: "chronić następne pokolenia przed klęską wojny" oraz "przywrócić wiarę w podstawowe prawa człowieka". Artykuł 1 Karty głosi, że jednym z celów Organizacji Narodów Zjednoczonych będzie dążenie do osiągnięcia międzynarodowej współpracy w "popieraniu praw człowieka oraz zachęcaniu do poszanowania tych praw i podstawowych wolności dla wszystkich bez względu na różnice rasy, płci, języka lub wyznania ".

W 1946 roku, Narody Zjednoczone utworzyły w obrębie swojego systemu Komisję Praw Człowieka, główne ciało legislacyjne ds. praw człowieka i organ pomocniczy Rady Gospodarczej i Społecznej. Pierwotnie Komisja składała się z 18 państw-członków; obecnie liczy 53. Odbywa corocznie regularne sesje w Genewie w celu omówienia najważniejszych problemów, kodyfikacji międzynarodowych norm oraz tworzenia zaleceń dla rządów państw - członków. Aktywną rolę w tym procesie odgrywają organizacje pozarządowe.

Nowo powstała Komisja, pod przewodnictwem Eleonory Roosevelt (USA), aktywistki w dziedzinie praw człowieka oraz wdowie po byłym prezydencie USA Franklinie Roosevelcie, podjęła się zdefiniowania praw człowieka i podstawowych wolności. Współautorami projektu byli Rene Cassin (Francja), Charles Malik (Liban), Peng Chun Chang (Chiny), Hernan Santa Cruz (Chile), Alexandre Bogomolov/Alexei Pavlov (Związek Radziecki), Lord Dukeston/Geoffrey Wilson (Wielka Brytania), William Hodgson (Australia)

i John Humphrey (Kanada).

Gruntownej analizie poddano praktycznie każde słowo i paragraf, o czym świadczy przeprowadzenie 1400 rund głosowania. Projekt Deklaracji skierowano poprzez Radę Gospodarczą i Społeczną do Komitetu Zgromadzenia Ogólnego ds. Społecznych, Humanitarnych i Kulturalnych (tzw. III Komitet). Został on przez tenże Komitet pozytywnie rozpatrzony i przekazany do Zgromadzenia Ogólnego, celem podjęcia ostatecznej decyzji.

 

10 grudnia 1948 roku, Zgromadzenie Ogólne ONZ w Paryżu przyjęło Powszechną Deklarację Praw Człowieka.

Prawa człowieka dzielą się na:

Ø   prawa indywidualne,

Ø    prawa kolektywne.

Prawa indywidualne są przyrodzone, nienaruszalne, niezbywalne i uniwersalne. W Międzynarodowej Karcie Praw Człowieka wiele praw sformułowanych jest w sposób, który każdego człowieka czyni głównym beneficjentem: "Każdy ma prawo..." Wśród nich istnieją prawa i wolności, które w żadnych okolicznościach nie mogą być legalnie zawieszone. Są to:

2.Instrumenty prawne dotyczące praw człowieka i praw dziecka

 

Spośród wszystkich instrumentów prawnych można wyróżnić kilka kategorii:

Instrumenty ogólne zazwyczaj obejmują swoim zakresem szeroko ujęte prawa człowieka. Dokumenty te nie są formalnie częścią istniejących statutów organizacji międzynarodowych i instytucji, mają jednak najwyższą rangę prawną i funkcjonują w ramach działań podejmowanych przez Narody Zjednoczone czy struktur regionalnych. Najbardziej znakomitymi z tych aktów są:

 

Dokumenty specjalne podlegają klasyfikacji na poszczególne kategorie, takie jak:

 

3.Prawa ucznia a prawa dziecka

Podstawowym aktem prawnym regulującym prawa dziecka jest przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Konwencja o Prawach Dziecka, obowiązująca w naszym kraju od 7 lipca 1991 roku, - Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 527.

Konwencja obejmuje prawa i wolności osobiste, prawa socjalne, prawa kulturalne w tym prawo do nauki  i prawa polityczne.

Ponieważ „dzieckiem w rozumieniu Konwencji jest  każda istota ludzka w wieku poniżej 18 lat, chyba, że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ona wcześniej pełnoletniość” czyli prawa ucznia również wywodzą się z ww .Konwencji.

 

4.Prawa ucznia wywodzące się z Konwencji o prawach dziecka

Każdy uczeń posiada prawo do znajomości swoich praw (artykuły 29 i 42 Kopd),

 

Konstytucja RP w treści artykułu 51 gwarantuje każdemu obywatelowi m.in. swobodny dostęp do urzędowych dokumentów go dotyczących. Artykuł 61, daje każdemu obywatelowi prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej.   W treści artykułu 87 wskazuje że źródłami prawa są w naszym kraju: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Wszystkie te źródła są ogólnodostępne, publikowane  w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Te dotyczące szkoły najlepiej odszukać na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej – www.meni.gov.pl

 

Każdy uczeń posiada prawo do dochodzenia swoich praw (artykuły 2 i 4 Kopd,)

 

Konstytucja RP w treści artykułu 63 daje każdemu prawo do składania petycji, wniosków i skarg                    w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą. Artykuł 72 zapewnia ochronę praw dziecka, dając każdemu prawo żądania od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka. Ponadto Konstytucja gwarantuje każdemu kierowanie wniosków do Rzecznika Praw Obywatelskich (z Rzecznikiem Praw Dziecka przepisy Konstytucji obeszły się już bardziej „miękko”...).

 

Każdy uczeń ma prawo do nauki (artykuły 28 i 29 Kopd)

 

Konstytucja RP w treści artykułu 70 określa, że każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Nauka w szkołach publicznych jest nieodpłatna. Rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne. Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny dostęp do wykształcenia

 

Każdy uczeń ma prawo do wypoczynku i czasu wolnego, uczestnictwa w zabawach i życiu kulturalnym (artykuł 31 Kopd),

 

Konstytucja RP w treści artykułu 73 zapewnia każdemu wolność twórczości artystycznej i korzystania z dóbr kultury

 

Każdy uczeń ma prawo do równego traktowania wobec prawa (artykuły 2 i 23 Kopd),

Konstytucja RP w treści artykułu 32 stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany z jakiejkolwiek przyczyny

 

Każdy uczeń ma prawo do ochrony przed poniżającym traktowaniem i karaniem oraz wszelkimi formami przemocy fizycznej lub psychicznej (artykuły 2, 19, 28, 34, 35, 37, 39 Kopd),

Konstytucja RP w treści artykułu 40 wskazuje, że nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 41 zapewnia nietykalność osobistą i wolność osobistą

 

Każdy uczeń ma prawo do ochrony przed arbitralną lub bezprawną ingerencją w życie prywatne, rodzinne czy też korespondencję (artykuł 16 Kopd),

Konstytucja RP w treści artykułu 47 mówi, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. W treści artykułu 49 zapewnia wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się. Ponadto artykuł 51 ust. 1. mówi, że nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Czyli nie jest tak, że każdy może nas wypytywać o cokolwiek, a my musimy mu odpowiedzieć – bez względu na to jak „ważną” osobą jest pytający.

 

Każdy uczeń ma prawo do ochrony przed bezprawnymi zamachami na jego honor  i reputację (artykuł 16 Kopd),

Konstytucja RP w treści artykułu 47 zapewnia każdemu prawo do ochrony prawnej czci  i dobrego imienia. W treści artykułu 51 ust 4 daje każdemu prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych dotyczących jego osoby

 

Każdy uczeń ma prawo do swobodnego wyrażania własnych poglądów we wszystkich sprawach jego dotyczących (art. 12 Kopd), oraz prawo do swobodnej wypowiedzi (poszukiwanie, otrzymywanie i przekazywanie informacji oraz idei wszelkiego rodzaju) (artykuł 13 Kopd),

Konstytucja RP w treści artykułu 54 zapewnia każdemu wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, zakazuje cenzury prewencyjnej środków społecznego przekazu. W treści artykułu 14 zapewnia wolność prasy i innych środków  społecznego przekazu.

 

 Każdy uczeń ma prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania (artykuł 14 Kopd),

Konstytucja RP w artykule 53 zapewnia każdemu wolność sumienia i religii. Zakazuje zmuszania do ujawniania swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania

 

Każdy uczeń ma prawo dostępu do informacji z różnych źródeł (art. 13, 17 Kopd),

Konstytucja RP w treści artykułu 61 gwarantuje nam prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów państwowych. W treści artykułu 54 zakazując cenzury prewencyjnej, zapewnia nam bezpośredni dostęp do informacji różnego typu i treści. Jednak bazując na kilkakrotnie już wspominanych możliwościach zawieszania praw człowieka, możemy się spotkać   z działaniami nie tylko utrudniającymi nam dotarcie do niektórych informacji, ale także wręcz uniemożliwiającymi dotarcie do nich (np. treści szerzące nienawiść rasową, nawołujące do stosowania przemocy itp.)

 

Każdy uczeń ma prawo do swobodnego zrzeszania się (artykuł 15 Kopd).

Konstytucja RP zapewnia wolność tworzenia stowarzyszeń, ruchów obywatelskich i innych organizacji. W treści artykułu 58 zapewnia każdemu wolność zrzeszania się.

Komentarz: ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach  (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.), dościśla sytuację. Artykuł 3 mówi m.in. o tym, że dzieci   w wieku od 16 do 18 lat, które mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, mogą należeć do stowarzyszeń i korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego, z tym że w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych. Natomiast dzieci poniżej 16 lat mogą, za zgodą przedstawicieli stawowych, należeć do stowarzyszeń według zasad określonych w ich statutach, bez prawa udziału w głosowaniu na walnych zebraniach członków, oraz bez korzystani z czynnego i biernego prawa wyborczego do władz stowarzyszenia. Jeżeli jednak jednostka organizacyjna stowarzyszenia zrzesza wyłącznie małoletnich, mogą oni wybierać i być wybierani do władz tej jednostki.  

 

Każdy uczeń ma prawo do ochrony zdrowia (artykuł 24 Kopd),

Konstytucja RP w treści artykułu 68 zapewnia każdemu prawo do ochrony zdrowia i równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej. Także deklaruje się popieranie rozwoju kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

 

Każdy uczeń ma prawo do odpowiedniego poziomu życia (artykuł 27 Kopd),

 

Konstytucja RP w treści artykułu 67 gwarantuje prawo do zabezpieczenia społecznego, a w treści artykułu 69 gwarantuje osobom niepełnosprawnym pomoc w zabezpieczeniu egzystencji. W artykule 71 gwarantuje rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, a zwłaszcza wielodzietnym i niepełnym, prawo do szczególnej pomocy ze strony władz państwowych.

 

Każdy uczeń ma prawo do ochrony przed wyzyskiem ekonomicznym lub wykonywaniem niebezpiecznych lub szkodliwych prac (artykuł 32 Kopd),

 

Konstytucja RP w treści artykułu 65 zakazuje stałego zatrudniania dzieci do lat 16. Nakazuje także aby odpowiednia ustawa określiła minimalne stawki wynagrodzeń. W treści artykułu 66 wskazuje na prawo każdego do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Gwarantuje prawo do dni wolnych od pracy           i płatnych urlopów

 

Każdy uczeń ma prawo do ochrony przed wszelkimi innymi formami wyzysku naruszającego jego dobro (artykuł 36 Kopd)

 

Konstytucja RP w treści artykułu 72 gwarantuje dzieciom ochronę przed wyzyskiem.

 

5. Prawa ucznia wynikające z Ustawy o systemie oświaty

Ø     prawo do zapoznawania się z programem nauczania, z jego treścią, celem i stawianymi wymaganiami,

Ø     prawo do jawnej i umotywowanej oceny postępów w nauce i zachowaniu

Ø     prawo do organizacji życia szkolnego, umożliwiające zachowanie właściwych proporcji między wysiłkiem szkolnym a możliwością rozwijania i zaspokajania własnych zainteresowań

Ø     prawo redagowania i wydawania gazety szkolnej,

Ø     prawo organizowania działalności kulturalnej, oświatowej, sportowej oraz rozrywkowej zgodnie z własnymi potrzebami i możliwościami organizacyjnymi, w porozumieniu z dyrektorem,

Ø     prawo wyboru nauczyciela pełniącego rolę opiekuna samorządu

Ø     prawo ucznia do dostosowania treści, metod i organizacji nauczania do jego możliwości,

Ø     prawo ucznia do korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej,

Ø     prawo ucznia do specjalnych form pracy dydaktycznej ,

Ø     prawo uczniów niepełnosprawnych lub niedostosowanych społecznie do pobierania nauki we wszystkich typach szkół, zgodnie z indywidualnymi potrzebami  i predyspozycjami ,

Ø     prawo uczniów niepełnosprawnych do zindywidualizowanego procesu kształcenia, form                         i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych,

Ø     prawo uczniów szczególnie uzdolnionych do indywidualnych programów nauczania,

Ø     prawo uczniów do powszechnego dostępu do szkół, których ukończenie umożliwia dalsze kształcenie w szkołach wyższych,

Ø     prawo uczniów do równych warunków kształcenia (zacieranie różnic pomiędzy różnymi regionami kraju),

Ø     prawo uczniów do bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki,

Ø     prawo uczniów do opieki przyznawanej uczniom pozostającym w trudnej sytuacji materialnej                 i życiowej,

Ø     prawo uczniów do zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych rozwijających ich zainteresowania                   i uzdolnienia.